Spirituele zorg in de palliatieve sector

We bezitten een rijkdom aan expertise in het medisch pijnloos sterven, anderzijds zijn we arm in het emotioneel en spiritueel verzachten van het lijden. Hoe kunnen we een spirituele houding aannemen in de confrontatie met lijden en sterven?

Op dit vlak heb ik veel geleerd van het boeddhisme. In Boeddha's onderricht vormen ‘bewust leven en bewust sterven’ een eenheid. Als ik nu reeds ‘het kleine sterven’ leer beoefenen, als ik nu reeds leer loslaten in de moeilijke momenten van het leven, zal ik  mededogen ontwikkelen om anderen te begeleiden in ‘het grote sterven’. De boeddhistische leraar Sogyal Rinpoche schreef hierover het bekende 'Tibetaanse boek van leven en sterven'. Dit boek wordt wereldwijd gebruikt in vele zorginstellingen als  basisboek. Ik heb mogen ontdekken dat grote spirituele tradities een schat bezitten aan inzichten en vaardigheden die ons helpen om op een zinvolle manier om te gaan met leven, lijden en sterven.

Mededogen in het lijden
Lijden op zich is zinloos, maar het kan zin en betekenis krijgen door de manier waarop we ermee omgaan. Psychiater Victor Frankl, die de concentratiekampen aan den lijve meemaakte, schreef ooit: ‘Men kan de mens alles ontnemen, alle houvast en zekerheid, behalve zijn laatste vrijheid om te kiezen hoe je met de omstandigheden omgaat.’ Wanneer lijden ons overkomt is de eerste vraag die we stellen de waarom- vraag: waarom moet mij dit overkomen? In die fase mogen we niet blijven vastzitten, want dan creëren we  onvrede in onszelf. Het komt erop aan de waarom-vraag om te buigen naar de 'hoe-vraag': hoe kan ik hiermee omgaan?

Ja, hoe ga ik om met lijden? Dit blijft de cruciale vraag. Spontaan vluchten we voor  ongemak en pijn: we onderdrukken het, vechten ertegen. Voor Jezus en Boeddha is er een andere houding mogelijk naar het lijden. Beiden zeggen dat lijden een poort kan worden naar nieuw leven, als we verzet naar pijn en ongemak leren ombuigen naar erkenning, openheid en mildheid. 'Draag je kruis elke dag', zegt Jezus. 'Leer je hart openhouden in het ondraaglijke,' zegt de Boeddha. Dit is niet gemakkelijk. We zijn eerder geneigd om spiritualiteit te herleiden tot hogere bewustzijnstoestanden of zalige gevoelens. Maar Jezus en Boeddha zijn heel aards. Bij hen gaat het er niet om de werkelijkheid te ontvluchten, maar om mededogen te ontwikkelen in de alledaagse realiteit van vrede en onvrede, vreugde en verdriet, leven en sterven. Hoe paradoxaal het ook klinkt, maar we ontdekken een diepere vrede als we openstaan voor onvrede, we ontdekken intenser leven als we met mildheid openstaan voor het ‘kleine’ en het ‘grote sterven’.

Leerroutes ‘Bewust leven, Bewust sterven’
Samen met Jacomien Marinussen geef ik leerroutes rond spirituele zorgverlening in de palliatieve sector. In deze opleidingen  bieden we een structuur aan van verstilling en verdieping, persoonlijke reflectie en interactie. In de ochtend maken we de beweging naar binnen en ligt het accent op verstilling en zelfonderzoek via meditatie, zacht lichaamswerk en inhoudelijke input: ‘Wie ben ik? Hoe draag ik zorg voor mezelf? Hoe ga ik om met lijden, leven en sterven?‘ Tijdens het tweede dagdeel maken we de vertaalslag naar de praktijk: hoe geef ik concreet vorm aan spirituele zorg in mijn dagelijkse leef-en werksituatie. We putten uit wijsheden en vaardigheden van grote spirituele tradities, vooral de mystiek christelijke traditie en de boeddhistische wijsheid.

De eerst volgende leerroute start op 6 oktober in het Minnehof. Lees meer op onze website.

Gepubliceerd op door Ria Weyens

Onderwerp